عاملی که موجب لغزش میشود !
امام علی (علیه السلام) درباره افرادی که با دیگران مشورت میکنند و بهرهای که در زندگی از آن میبرند میفرماید:
«مَنِ اسْتَقْبَلَ وُجُوهَ الْآرَاءِ عَرَفَ مَوَاقِعَ الْخَطَإِ مَنْ تَوَرَّطَ فِی الْأُمُورِ غَیْرَ نَاظِرٍ فِی الْعَوَاقِبِ فَقَدْ تَعَرَّضَ لِمُفْظِعَاتِ النَّوَائِبِ وَ التَّدْبِیرُ قَبْلَ الْعَمَلِ یُۆْمِنُكَ مِنَ النَّدَمِ وَ الْعَاقِلُ مَنْ وَعَظَتْهُ التَّجَارِبُ وَ فِی التَّجَارِبِ عِلْمٌ مُسْتَأْنَفٌ وَ فِی تَقَلُّبِ الْأَحْوَالِ عِلْمُ جَوَاهِرِ الرِّجَال.»2
ترجمه: هر کس که از آرای مختلف استقلال کند مواقع خطا و اشتباه را مییابد و هر کس بدون عاقبت اندیشی وارد امور شود خودش را در معرض مشکلات و حوادث قرار خواهد داد. عاقبت اندیشی قبل از عمل، تو را از پشیمانی در امان میدارد عاقل از تجربهها پند میگیرد در تجربهها علوم جدیدی به دست میآید. و در دگرگونیها مردان بزرگ شناخته میشوند.
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در مورد پیامد این توانمندی میفرماید:
«الْمُشَاوَرَةُ حِرْزٌ مِنَ النَّدَامَةِ، وَ أَمْنٌ مِنَ الْمَلَامَةِ».3
ترجمه: مشورت موجب پیشگیری از پشیمانی و ایمنی از سرزنش است.
امام صادق (علیه السلام) استبداد رأی را موجب لغزش در امور میدانند و میفرماید:
«الْمُسْتَبِدُّ بِرَأْیِهِ مَوْقُوفٌ عَلَى مَدَاحِضِ الزَّلَلِ»4
بارها در زندگی انسان پیش آمده که در امور خود دچار غرور شده و افکار خویش را در حد فراگیری و عالم بر تمام علوم دانسته و بدون اینکه از اشخاص صاحب خرد مشورت و همفکری بگیرد و دست به آن کار زده و دچار ندامت و خسران زیادی شده است.
امام علی (علیه السلام) همواره به انسانها میفرماید: « مَنْ مَلَكَ اسْتَأْثَرَ وَ مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْیِهِ هَلَكَ وَ مَنْ شَاوَرَ الرِّجَالَ شَارَكَهَا فِی عُقُولِهَا»:
ترجمه: هر كه بر ملك دست یافت تنها خود را دید و از دیگران رو بتافت. هر كه خود رأى گردید به هلاكت رسید، و هر كه با مردمان رأى بر انداخت خود را در خرد آنان شریك ساخت.
آن حضرت همواره بر این باور اند که:
«مَنْ لَمْ یَسْتَشِرْ یَنْدَم»6
کسی که مشورت نمیکند پشیمان میشود!
آری تکبر و خود را مصون از خطا دانستن از عوامل مخربی است که باعث می شود انسان به دنبال مشورت و کمک خواهی فکری با دیگران نرود! لذا همواره همه ی اشتباهات را تجربه می کند و چه بسا اشتباهی را مرتکب شود که راهی برای جبران ندارد. اما راه حل ساده برای مصون ماندن از خیلی خطاها مشورت یعنی همان استخدام گرفتن نیروی فکری انسان هاست.
پی نوشت ها:
1 آل عمران/ 159؛
2 نهج البلاغه ، قصار164
3پاینده، ابو القاسم، نهج الفصاحة (مجموعه كلمات قصار حضرت رسول صلى الله علیه و آله)، چاپ چهارم، تهران، دنیای دانش، 1382 ش، ص 781؛
4شرح ابن ابی الحدیدح 17، ص 121.
5نهج البلاغه، قصار/152
6. بحرانى، سید هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن ، محقق/ مصحح: قسم الدراسات الإسلامیة مۆسسة البعثة، چاپ اول، قم، مۆسسه بعثه، 1374 ش، ج 1، ص 483.
